16 listopada 2012

Miasteczko Salem - Stephen King


Wydawnictwo: Prószyński i S-ka
Liczba stron: 528

Położone dwieście mil na północ od Portland niewielkie miasteczko Jerusalem nie wyróżniało się niczym szczególnym. Była to prowincjonalna amerykańska miejscowość jakich w kraju wiele. Niemal wszyscy mieszkańcy znali się z widzenia, chodzili do jednej szkoły, kupowali w tych samym sklepach, a wieczorem spotykali się w okolicznym barze u Della, by smutki dnia codziennego utopić w kuflu taniego piwa. Jak w każdej takiej mieścinie mała plotka mogła urosnąć nagle do rozmiarów wielkiego skandalu, o którym rozprawiano z ożywieniem przez kilkanaście następnych lat. Pojawienie się w Jerusalem Bena Mearsa wywołało spore ożywienie wśród większości mieszkańców, ponieważ mężczyzna chciał na jakiś czas osiąść w miasteczku po ty, by gromadzić materiały do swojej najnowszej powieści. Jednak tuż po jego przyjeździe w Salem zaczęło dziać się coś dziwnego. Mieszkańcy po prostu znikali, jeden po drugim, dorośli i dzieci. Przestali przychodzić do pracy i szkoły, a ich domy wyglądały tak, jakby opuścili je tylko na chwilę. Czy miasto zostało opanowane przez złe moce? Co z tym wszystkim wspólnego ma wspomnienie Bena z czasów wczesnego dzieciństwa?

Jakiś czas temu postanowiłam zapoznać się z całym dorobkiem literackim Stephena Kinga. Przeczytawszy kilka jego książek przekonałam się, że pisarz wolno, ale konsekwentnie tworzy nastrój grozy, przygotowując grunt pod punkt kulminacyjny, który swoim rozmachem zaskoczył mnie już niejeden raz. Miasteczko Salem wybrałam dość przypadkowo. Nie wiedziałam, o czym opowiada ta książka, miałam jedynie świadomość, że to jedna z pierwszych powieści Kinga. Moim zdaniem nie jest to dzieło porównywalne z Lśnieniem czy Cmętarzem Zwieżąt, ale mimo tego jego lekturę zaliczam do udanych. Otrzymałam to, czego od Kinga oczekuję, czyli stopniowo gęstniejącą atmosferę, w której Zło pojawia się w sposób z jednej strony zupełnie fantastyczny, ale z drugiej niepokojąco prawdopodobny. Ponadto miałam okazję po raz kolejny zapoznać się z bardzo charakterystycznym elementem twórczości Kinga – wnikliwym opisem prowincjonalnego miasteczka, okraszonym trafnymi komentarzami, dotyczącymi życia mieszkańców i ich poglądów na sprawy ówcześnie aktualne i kontrowersyjne.

Bohaterowie tej powieści dzielą się na dwie grupy. Do jednej należą ludzie, którzy po krótkim okresie zdziwienia i przerażenia przyjmują do wiadomości, że Zło w najczystszej postaci istnieje naprawdę, a co gorsza zakorzeniło się właśnie w ich miasteczku. Natomiast drugą grupę tworzą bohaterowie wątpiący we wszystko, czego nie można logicznie wytłumaczyć. Za swoje niedowierzanie i brak akceptacji istnienia zjawisk nadprzyrodzonych płacą najwyższą cenę. Stephen King skonstruował swoją historię tak, że jako czytelnik jestem w stanie zrozumieć zarówno przedstawicieli pierwszej jak i drugiej grupy. W zracjonalizowanym świecie dwudziestego wieku trudno uwierzyć, że tuż po zachodzie słońca na świat wychodzą istoty, stanowiące temat kiepskich horrorów emitowanych wieczorem w telewizji lub komiksów, którymi emocjonują się dzieciaki. Należy obawiać się ataku nuklearnego, kolejnej wojny światowej lub psychicznie chorego sąsiada, wmawiającego porządnemu człowiekowi, że po zmroku widuje twarze zmarłych ludzi, a nie upiorów pogrzebanych razem z wierzeniami prostych ludzi wiele wieków temu. Jednak z drugiej strony trudno negować istnienie czegoś, na co wskazują nie tylko poszlaki, ale także zdobyte dowody. Uwierzyć niestety nie oznacza poznać drogę do pokonania nieczystej siły, o czym brutalnie przekonuje się Ben Mears, stawiający czoła piekielnym mocom razem z katolickim księdzem, miejscowym lekarzem, nauczycielem oraz niezwykle odważnym i opanowanym dwunastolatkiem.

Ben w pewien sposób został predestynowany do tego, by po zmierzyć się ze złem. Jego przeżycia z dzieciństwa sprawiły, że znacznie łatwiej jest mu przyjąć do wiadomości to, co większość osób zdecydowanie odrzuca. Mężczyzna w swoim życiu wiele już przeszedł, ale dopiero przyjazd do Salem wystawił jego psychikę na najcięższą próbę. Ojciec Callahan zawsze pragnął walczyć z Szatanem, chciał być kapłanem, który wzorem egzorcystów oczyszcza świat z demonów i chroni niczego nieświadomych ludzi. Ale czy jest na tyle silny? Czy jego wiara jest tak mocna i niezachwiana, że w obliczu najgorszego nie ugnie się przed nim? Galerię barwnych postaci dopełniają także doktor Cody, którego chęć niesienia pomocy innym nie ogranicza się tylko do przeprowadzania medycznych zabiegów, Matt Burke oddający się pracy nauczyciela z prawdziwą przyjemnością oraz nastoletni Mark Petrie, zadziwiający wszystkich swoją dojrzałością i odpowiedzialnością. King wykreował kilku wyrazistych bohaterów i chociaż nie każdy został wyposażony w rozbudowany portret psychologiczny, to z pewnością nikt nie pojawił się w powieści przypadkowo. Pisarz dokładnie przemyślał rolę jaką jego bohaterowie mają do odegrania i konsekwentnie przeprowadził ich przez zaplanowane wydarzenia.

W tej powieści początkowo nie dzieje się nic, co mogłoby wskazywać, że już niedługo czytelnik zostanie rzucony w sam środek rozgrywki pomiędzy siłami Zła a zwykłymi ludźmi. Krążąca między mieszkańcami opowieść o dziwnym mężczyźnie, który wiele lat temu popełnił samobójstwo w swojej pięknej willi sprawia wrażenie lokalnej atrakcji niż historii, mogącej mieć jakiś związek z późniejszymi zdarzeniami. Jednak stopniowo pojawiają się sygnały świadczące o tym, że czytana książka z całą pewnością należy do literatury grozy. Opisy przeczuć bohaterów, ich ulotnych wrażeń, że są przez kogoś obserwowani i, że w Salem coś się zaczyna zmieniać wywołały u mnie dreszcz niepokoju, który stawał się intensywniejszy w miarę jak dalej poznawałam tę opowieść. Stephen King potrafi podnieść ciśnienie i sprawić, że ze strachem będziemy spoglądać w nocną ciemność za oknem, obawiając się, że oprócz znanych kształtów dostrzeżemy coś jeszcze.

Żałuję tylko, że ta misternie budowana sieć przerażenia zrywa się w finałowej scenie. Zakończenie mnie zawiodło ze względu na brak dramatyzmu. Pozostali przy życiu bohaterowie po prostu wykonują plan i na tym koniec. Ostateczne starcie okazało się dla mnie trochę zbyt proste. Wcześniej bohaterowie muszą zmagać się z własnymi słabościami, niedowierzaniem innych i pułapkami zastawionymi przez ich przeciwnika, a na koniec idzie im jak z płatka, co moim zdaniem kłóci się z budowanym wcześniej wrażeniem walki z czymś znacznie potężniejszym niż człowiek może sobie wyobrazić. Uważam też, że King nieco zbyt wcześnie zdradził, czym jest to Zło sukcesywnie opanowujące Salem. Trzymanie czytelnika w niepewności i zostawianie jedynie tropów ma nieporównywalnie większą moc oddziaływania na wyobraźnię, niż napisanie wprost, o co chodzi. Niemniej Miasteczko Salem to dobra powieść grozy i wszystkich miłośników gatunku zachęcam do jej przeczytania.

Ocena: 4,5 / 6

Książka przeczytana w ramach wyzwania Trójka e-pik

11 listopada 2012

Portal zdobiony posągami - Marek S. Huberath

Wydawnictwo: Fabryka Słów
Liczba stron: 644

Marek S. Huberath to pseudonim krakowskiego pisarza science fiction, który debiutował pod koniec lat 80. Sięgając po jego najnowszą powieść nie miałam pojęcia, że twórczość Huberatha jest znana i ceniona przez wielu miłośników literatury fantastycznej. Nie jestem fanką opowieści przynależących do tego gatunku, ale postanowiłam przeczytać coś odmiennego od historii, które pochłaniam najczęściej. Zdecydowałam się na Portal zdobiony posągami, jednak obawiam się, że talent autora gdzieś się skrył lub zagubił w bardzo skomplikowanym, złożonym świecie tej opowieści. Możliwe też, że wina tkwi we mnie. Może zwyczajnie nie zrozumiałam tej książki? Albo nie byłam w stanie rozpoznać wszystkich motywów charakterystycznych dla pisarstwa Huberatha? Przyznam szczerze, że nie wiem. Nie ośmielam się nikomu odradzać czytania Portalu zdobionego posągami, ale nie mogę też się nim zachwycać, bo większa część tej opowieści po prostu mnie znudziła.

Ioanneos przebywa w dziwnym ośrodku szkoleniowym, w którym cykl wykładów nigdy nie zamiera. O każdej porze dnia i nocy w kilku salach odbywają się spotkania alumenów z nutritores, a przedmiotem ich rozważań są zagadnienia z historii sztuki. Ioanneos nie pamięta jak znalazł się w ośrodku, kim jest, czym się zajmuje. Nie wie nic poza tym, że ma obowiązek uczestniczenia w przypisanych mu zajęciach. Co jakiś czas mężczyzna śni o średniowiecznym diablim malarzu, o ludziach poznawanych w przerwach między wykładami i o doskonale pięknych postaciach, przywodzących na myśl ożywione posągi.

W przypadku tej powieści trudno wskazywać na dynamiczną akcję czy niespodziewany rozwój wydarzeń, ponieważ dominują w niej dialogi i opisy. Niestety one niemal niczego nie wyjaśniają, nie ciekawią, nie skłaniają do snucia przypuszczeń i szukania odpowiedzi na niewytłumaczalną naturę ośrodka, i zachowanie ludzi w nim przebywających. Gdzieś między wersami można wysnuć pewne hipotezy, ale właściwie czytelnik nie dowiaduje się, o co tak naprawdę w tej historii chodzi. Przynajmniej ja się tego nie dowiedziałam. Autor niczego nie ułatwia, nie podpowiada, ale też nie intryguje, bo przez ponad sześćset stron właściwie ciągle porusza ten sam temat. Nieustannie powraca do cielesności, piękna i brzydoty, średniowiecznych artystów i ich malarskich dzieł. Gdzieś obok tego pojawiają się wzmianki o życiu po śmierci i strukturze zaświatów przypominającej tę wykreowaną przez Dantego. Nie potrafiłam się w tym wszystkim odnaleźć. Nagromadzenie aniołów, demonów, posągów, faunów, ludzi żywiołów wprowadza chaos i utrudnia wyłowienie sensu tej powieści. Autor niewątpliwie miał pomysł i zapewne go zrealizował przedstawiając czytelnikom taką a nie inną rzeczywistość, ale mnie kompletnie nie przekonał i nie poruszył.

Bohaterowie charakteryzowani są głównie ze względu na swoją fizyczność. Opis każdej kobiety skupia się na proporcjonalności figury, na urodzie i na wielkości biustu. Początkowo nie zwracałam na to uwagi, ale później miałam powyżej uszu czytania o strzelistych, rozłożystych, obwisłych, ogromnych, atrakcyjnych lub odrażających piersiach z jasnymi lub ciemnymi „kwiatkami”. Opis biustu podąża jak cień za każdą bohaterką, bez względu na to czy jest to nowa czy też znana już postać. Nawet, jeśli ta fetyszyzacja kobiecego ciała ma czemuś służyć, to uważam, że po pewnym czasie wszystkie te wtrącenie stają się męczące i nudne. Sfera emocjonalna bohaterów różni się od tego, co ludzie odczuwają na co dzień. W ośrodku nie można nawiązywać ze sobą głębszych relacji, bo nigdy nie wiadomo czy właśnie poznana osobą nagle gdzieś nie zniknie, nie przepadnie i nikt więcej o niej nie usłyszy. Ioanneos przez koszmarnie długi czas nie robi nic, by poznać otoczenie i zorientować, czym tak naprawdę jest miejsce, w którym przyszło mu egzystować. W końcu podejmuje decyzje i zaczyna działać, ale nadal pozostaje postacią bezbarwną, nijaką. Podobnie rzecz ma się z innymi bohaterami. W powieści istnieje podział na uczestników, alumenów, wykładowców określanych jako nutritores, ale nie wiadomo tak naprawdę, co oznacza przynależność do tych grup. Świat wykreowany przez Huberatha pozostaje niezrozumiały, niedookreślony, dla mnie nieciekawy. Portal zdobiony posągami był moim pierwszym i prawdopodobnie ostatnim spotkaniem z twórczością tego pisarza.

Ocena: 2,5 / 6

Egzemplarz recenzencki otrzymałam dzięki uprzejmości portalu Sztukater oraz wydawnictwa Fabryka Słów.

Książka przeczytana w ramach wyzwania Trójka e-pik


Mam prośbę do wszystkich posiadających konto na fb. Chciałabym żebyście polubili stronę Grakademii, o której pisałam już wcześniej na blogu. Im więcej lubiących, tym większa szansa na rozwinięcie projektu stworzonego przeze mnie i mojego Chłopaka. 150 kliknięcie zostanie nagrodzone punktami do grantshopu na portalu ŚwiatGry.pl oraz grą "I love beauty".

6 listopada 2012

Fort nad zatoką - Bernard Cornwell


Wydawnictwo: Bellona
Liczba stron: 576

Fort nad zatoką to powieść opisująca kilkutygodniowe zmagania wojsk amerykańskich z żołnierzami walczącymi dla Królestwa Wielkiej Brytanii w Zatoce Penobscot. Na przełomie lipca i sierpnia 1779 roku do wybrzeży wschodniego Massachusetts (dzisiaj jest to stan Maine) przypłynęło brytyjskie wojsko z zamiarem przekształcenia tego terenu w kolejną kolonię. Zdobyte ziemie miały zostać nazwane Nową Irlandią, a półwysep Majabigwaduce (obecnie Castine) zgodnie z życzeniem Brytyjczyków, stałby się ostoją dla prześladowanych lojalistów. Władze stanu Massachusetts wyekspediowały flotyllę, by jak najszybciej przepędzić ze swojej ziemi „czerwone kubraki”. Bitwa, która miała zakończyć się w ciągu zaledwie kilku dni znacznie się przedłużyła, sprawiając, że obie strony konfliktu poniosły dotkliwe straty.

Bernard Cornwell napisał stuprocentową powieść historyczną. W jego książce nie ma miejsca na jakiekolwiek wątki niezwiązane bezpośrednio z bitwą w Zatoce Penobscot, a większość bohaterów to oczywiście postaci rzeczywiste, których losy zostały nieznacznie zmodyfikowane na potrzeby literatury. O twórczości Cornwella słyszałam same pozytywy, więc bez wahania zgodziłam się zrecenzować Fort nad zatoką, ciesząc się, że wreszcie będę mogła poznać dzieło tego uznanego pisarza. Jednak, kiedy rozpoczęłam lekturę i przekonałam się, że opowiedziana w książce historia dotyczy wyłącznie potyczek między rojalistami a buntownikami, zwątpiłam w słuszność swojego wyboru, ponieważ publikacja ta wydała mi się zbyt przytłaczająca. Nie jestem pasjonatką historii, szczegóły dotyczące uzbrojenia poszczególnych armii czy taktyki wojskowej raczej nie znajdują się w kręgu moich zainteresowań, więc z obawą czytałam dalej, myśląc o tym, że jeśli lada chwila nie pojawi się jakikolwiek inny wątek, to cisnę książkę w kąt i już nigdy do niej wrócę. Żadna inna opowiastka nie została wpleciona do fabuły, ale nie spełniłam swojej groźby, ponieważ ze zdziwieniem odnotowałam, że powieść wcale nie jest męcząca i nudna, mimo że w całości poświęcona jest tej jednej, nieco zapomnianej już bitwie. Jednakże za poważny minus uważam brak wyjaśnień terminów związanych z żeglarstwem. W powieści pojawia masa określeń, które laikowi nic nie mówią, więc przydałby się słownik, objaśniający czym są np. ambrazury, reje czy foki.

Nadużyciem byłoby stwierdzenie, że pochłaniałam jedną kartkę za drugą, bo dzieło Cornwella tak mnie porwało, że od tej pory zapałałam miłością do militarystycznych opowieści. Aż tak kolorowo nie było, ale z całą pewnością mogę stwierdzić, że nie odczuwałam znużenia w trakcie czytania o przygotowaniach do walki zbrojnej i jej przebiegu. Pisarz wiele czasu musiał poświęcić na zgłębianie tego tematu, a później tak szczegółowe odwzorowanie wszystkich znaczących wydarzeń. Nie mam wątpliwości, co do tego, że Bernard Cornwell ma odpowiedni kompetencje do pisania książek tego typu. Na kilkudziesięciu ostatnich stronach autor wyjaśnia, co sprawiło, że postanowił napisać powieść o tej bitwie, a także omawia jej przebieg, wytykając dowódcom błędy i zaniedbania, które sprawiły, że zginęło wielu ludzi. Uważam, że Fort nad zatoką najbardziej przypadnie do gustu miłośnikom historii, ponieważ próżno szukać w nim wątków obyczajowych. W recenzowanej książce niemal każda chwila bitwy została dokładnie opisana. Dzięki dbałości o szczegóły i wnikliwemu przyjrzeniu się wydarzeniom sprzed ponad dwustu lat każdy ma szansę połknąć historycznego bakcyla i z przejęciem analizować poczynania stron.

Bohaterami są oczywiście dowódcy wojsk, od których zależał rezultat oblężenia. Wojskami brytyjskimi dowodził Francis McLean będący generałem brygadierem 82. Królewskiego Regimentu Piechoty. Natomiast przywódcą rebeliantów był Salomon Lovell, mający za doradców komandora Dudleya Saltonstalla, generała brygadiera Pelega Wadswortha oraz pułkownika Paula Revere’a. Cornwell pokazuje jak niekompetencja i opieszałość jednych dowódców zapewniła zwycięstwo wrogowi. Wśród przegranej armii na porządku dziennym były akty dezercji i niesubordynacji żołnierzy, przyczyniające się do osłabienia całej flotylli. Gdy decyzje podjęte przez jednych przełożonych okazywały się błędne, wróg umacniała swoją pozycję i szykował się do kolejnego starcia. Fort nad zatoką jest powieścią, która nieco niszczy bohaterską sławę, jaką ludzie zwykli przypisywać niektórym żołnierzom. Owszem, często walczący byli ludźmi odważnymi i sumiennymi, ale zdarzało się też tak, że na skutek pomyłki lub celowego działania bohaterem obwoływano niewłaściwą osobę. Do historii przeszły więc nazwiska tchórzy i krętaczy, a zapominano o patriotach walczących w obronie swojej ziemi. Cornwell przypomina o tym, że każdy naród ma swój mit założycielski, określający do jakich wartości mają odnosić się obywatele i kogo wychwalać jako prawdziwego męża stanu. Bitwa w Zatoce Penobscot często bywa przemilczana, jeśli interesuje was, dlaczego tak się dzieje, to zachęcam do lektury tej książki. 

Ocena: 4 / 6

Egzemplarz recenzencki otrzymałam dzięki uprzejmości portalu Sztukater oraz wydawnictwa Bellona.